Cheat sheet Linux-commando’s

0.1 Navigatie

• pwd — Toont de huidige map.
• Uitleg: Laat het volledige pad zien van je huidige locatie.
• Voorbeeld: pwd

• ls — Toont de inhoud van een map.
• Uitleg: Handig om snel te zien wat er in een map staat.
• Voorbeeld: ls

• ls -l — Lange weergave (rechten, eigenaar, grootte, datum).
• Uitleg: Geeft extra details per bestand.
• Voorbeeld: ls -l

• ls -a — Toont ook verborgen bestanden.
• Uitleg: Bestanden die met een punt beginnen worden zichtbaar.
• Voorbeeld: ls -a

• ls -S — Sorteert op bestandsgrootte.
• Uitleg: Grootste bestanden bovenaan.
• Voorbeeld: ls -S

• ls -t — Sorteert op wijzigingsdatum.
• Uitleg: Meest recent gewijzigde bestanden bovenaan.
• Voorbeeld: ls -t

• ls -r — Draait de sorteervolgorde om.
• Uitleg: Combineer met andere opties voor omgekeerde sortering.
• Voorbeeld: ls -ltr

• cd <pad> — Ga naar een andere map.
• Uitleg: Gebruik een absoluut of relatief pad.
• Voorbeeld: cd /var/log

• cd .. — Ga één niveau omhoog.
• Uitleg: Naar de bovenliggende map.
• Voorbeeld: cd ..

• which <commando> — Toont het pad van een executable.
• Uitleg: Handig om te zien waar een programma staat.
• Voorbeeld: which ls

• type <commando> — Toont of iets builtin, alias of bestand is.
• Uitleg: Handig voor debugging van shell‑gedrag.
• Voorbeeld: type cd

• history — Toont eerder uitgevoerde commando’s.
• Uitleg: Je kunt opdrachten terugvinden of hergebruiken.
• Voorbeeld: history

• exit — Sluit de terminalsessie af.
• Uitleg: Beëindigt de huidige shell.
• Voorbeeld: exit

0.2 Bestanden en mappen

• touch <bestand> — Maakt een leeg bestand of werkt de tijdstempel bij.
• Uitleg: Handig om snel een bestand aan te maken.
• Voorbeeld: touch demo.txt

• mkdir <map> — Maakt een nieuwe map.
• Uitleg: Gebruik -p om meerdere niveaus tegelijk te maken.
• Voorbeeld: mkdir project

• cp <bron> <doel> — Kopieert bestanden of mappen.
• Uitleg: Geef bron en bestemming op.
• Voorbeeld: cp thisfile /thatFolder/newFileName.ext

• mv <bron> <doel> — Verplaatst of hernoemt bestanden/mappen.
• Uitleg: In dezelfde map is het een hernoemactie.
• Voorbeeld: mv demo.txt demo-oud.txt

• rm <bestand> — Verwijdert bestanden.
• Uitleg: Verwijderen is definitief.
• Voorbeeld: rm demo-oud.txt

0.3 Globbing (wildcards)

• * — Matcht nul of meer tekens.
• Uitleg: Selecteer meerdere bestanden met een patroon.
• Voorbeeld: ls *.txt

• ? — Matcht precies één teken.
• Uitleg: Handig voor één variabele positie.
• Voorbeeld: ls a?.txt

• [a-z] — Matcht een bereik of set tekens.
• Uitleg: Selecteer bestanden die met bepaalde letters beginnen.
• Voorbeeld: ls [a-c]*

0.4 Tekst bekijken en zoeken

• cat <bestand> — Print de volledige inhoud.
• Uitleg: Snel de inhoud van kleine bestanden bekijken.
• Voorbeeld: cat demo.txt

• head <bestand> — Toont de eerste regels.
• Uitleg: Standaard 10 regels, met -n aanpasbaar.
• Voorbeeld: head -n 5 demo.txt

• tail <bestand> — Toont de laatste regels.
• Uitleg: Handig voor logs.
• Voorbeeld: tail -n 3 demo.txt

• grep <patroon> <bestand> — Zoekt tekst in een bestand.
• Uitleg: Vindt regels die matchen met het patroon.
• Voorbeeld: grep "Hello" demo.txt

• grep -E <patroon> <bestand> — Uitgebreide regex‑zoekopdracht.
• Uitleg: Ondersteunt complexere patronen.
• Voorbeeld: grep -E "Hello|Hi" demo.txt

• wc <bestand> — Telt regels, woorden en bytes.
• Uitleg: Gebruik -l om alleen regels te tellen.
• Voorbeeld: wc -l demo.txt

• vi <bestand> — Opent een bestand in vi.
• Uitleg: Invoegen met i, opslaan met :wq.
• Voorbeeld: vi demo.txt

0.5 Redirects en pipes

• > — Standaardoutput omleiden (overschrijven).
• Uitleg: Schrijft output naar een bestand en vervangt de inhoud.
• Voorbeeld: echo "Eerste" > notes.txt

• >> — Standaardoutput toevoegen.
• Uitleg: Voegt output toe aan het einde.
• Voorbeeld: echo "Tweede" >> notes.txt

• 2> — Alleen fouten (stderr) omleiden.
• Uitleg: Fouten apart opslaan.
• Voorbeeld: ls bestaat-niet 2> error.log

• | — Pijpt output van het ene commando naar het andere.
• Uitleg: Combineer commando’s om output te filteren.
• Voorbeeld: ls -l | head -n 5

• ; — Voert commando’s achter elkaar uit.
• Uitleg: De tweede draait altijd.
• Voorbeeld: pwd; ls

• && — Voert het tweede commando alleen uit bij succes.
• Uitleg: Handig voor veilige stappen.
• Voorbeeld: mkdir temp && cd temp

• || — Voert het tweede commando alleen uit bij falen.
• Uitleg: Handig voor foutafhandeling.
• Voorbeeld: ls bestaat-niet || echo "Niet gevonden"

0.6 Archieven en compressie

• tar -cvf <archief.tar> <map> — Maakt een tar‑archief.
• Uitleg: -c maakt, -v toont, -f bestandsnaam.
• Voorbeeld: tar -cvf backup.tar project

• tar -xvf <archief.tar> — Pakt een tar‑archief uit.
• Uitleg: -x staat voor extract.
• Voorbeeld: tar -xvf backup.tar

• tar -tvf <archief.tar> — Toont de inhoud van een archief.
• Uitleg: Inspecteer zonder uit te pakken.
• Voorbeeld: tar -tvf backup.tar

• tar -czvf <archief.tar.gz> <map> — Maakt een gzip‑archief.
• Uitleg: -z schakelt gzip in.
• Voorbeeld: tar -czvf backup.tar.gz project

• tar -cjvf <archief.tar.bz2> <map> — Maakt een bzip2‑archief.
• Uitleg: -j schakelt bzip2 in.
• Voorbeeld: tar -cjvf backup.tar.bz2 project

0.7 Scripting basis

• seq <start> <eind> — Print een reeks getallen.
• Uitleg: Je kunt ook een stapgrootte meegeven.
• Voorbeeld: seq 0 2 10

• for var in lijst; do ...; done — Eenvoudige loop.
• Uitleg: Herhaal een actie voor elke waarde.
• Voorbeeld: for i in 1 2 3; do echo $i; done

• while <conditie>; do ...; done — Loop zolang de conditie waar is.
• Uitleg: De conditie wordt elke iteratie gecontroleerd.
• Voorbeeld: i=1; while [ $i -le 3 ]; do echo $i; i=$((i+1)); done

• if <conditie>; then ...; fi — Conditionele uitvoering.
• Uitleg: Voer code alleen uit als de conditie klopt.
• Voorbeeld: if [ -f demo.txt ]; then echo "bestaat"; fi

0.8 Gebruikers en rechten

• sudo <commando> — Voert een commando uit met beheerdersrechten.
• Uitleg: Tijdelijk verhoogde rechten.
• Voorbeeld: sudo ls /root

• su - — Wisselt naar de root‑gebruiker.
• Uitleg: Start een root‑shell (indien toegestaan).
• Voorbeeld: su -

• chmod <mode> <bestand> — Wijzigt bestandsrechten.
• Uitleg: Bijvoorbeeld 644 betekent eigenaar lezen/schrijven.
• Voorbeeld: chmod 644 demo.txt

• chown <gebruiker>:<groep> <bestand> — Wijzigt eigenaar en groep.
• Uitleg: Vereist voldoende rechten.
• Voorbeeld: chown $USER:$USER demo.txt

• reboot — Herstart het systeem.
• Uitleg: Onderbreekt alle lopende processen.
• Voorbeeld: reboot

• shutdown now — Schakelt het systeem direct uit.
• Uitleg: Gebruik dit alleen als je zeker weet wat je doet.
• Voorbeeld: shutdown now

0.9 Variabelen en shell

• echo <tekst> — Print tekst of variabelenwaarden naar het scherm.
• Uitleg: Handig in scripts en om output te controleren.
• Voorbeeld: echo "Hallo wereld"

• variabele=waarde — Stelt een lokale variabele in.
• Uitleg: Geen spaties rond het =-teken. Variabelen bestaan alleen in de huidige shell.
• Voorbeeld: naam="Piet"

• $variabele — Geeft de waarde van een variabele op.
• Uitleg: Gebruik $ om de inhoud van een variabele te lezen.
• Voorbeeld: echo $naam

• export <variabele> — Maakt een lokale variabele beschikbaar voor subprocessen.
• Uitleg: Na export is de variabele een omgevingsvariabele.
• Voorbeeld: export naam

• env — Toont alle omgevingsvariabelen.
• Uitleg: Handig om te zien welke variabelen actief zijn in de shell.
• Voorbeeld: env

• unset <variabele> — Verwijdert een variabele.
• Uitleg: De variabele bestaat daarna niet meer.
• Voorbeeld: unset naam

• alias <naam>='<commando>' — Maakt een snelkoppeling voor een commando.
• Uitleg: Handig voor lange commando's die je vaak typt. Aliassen gaan verloren bij afsluiten.
• Voorbeeld: alias ll='ls -alF'

• alias — Toont alle actieve aliassen.
• Uitleg: Geeft een overzicht van alle ingestelde snelkoppelingen.
• Voorbeeld: alias

0.10 Hulp zoeken

• man <commando> — Toont de handleiding van een commando.
• Uitleg: Druk op q om af te sluiten, / om te zoeken, spatie voor de volgende pagina.
• Voorbeeld: man ls

• <commando> --help — Toont een korte beschrijving van beschikbare opties.
• Uitleg: Sneller dan de man-pagina voor een snel overzicht.
• Voorbeeld: ls --help

0.11 ls-uitbreidingen

• ls -lh — Toont bestandsgroottes in leesbare eenheden (KB, MB, GB).
• Uitleg: Combineer -l en -h voor mensvriendelijke groottes.
• Voorbeeld: ls -lh

• ls -R — Toont ook de inhoud van submappen (recursief).
• Uitleg: Handig om de volledige mapstructuur te bekijken.
• Voorbeeld: ls -R /etc/ppp

• ls -ld <map> — Toont de map zelf (niet de inhoud).
• Uitleg: Handig om de rechten van een map zelf te bekijken.
• Voorbeeld: ls -ld /home

• cd ~ — Ga naar je homedirectory.
• Uitleg: ~ is altijd de homedirectory van de ingelogde gebruiker.
• Voorbeeld: cd ~

• cd — Ga naar je homedirectory (zonder argument).
• Uitleg: Hetzelfde effect als cd ~.
• Voorbeeld: cd

0.12 Bestanden en mappen uitgebreid

• cp -r <bron> <doel> — Kopieert een map inclusief alle inhoud.
• Uitleg: -r staat voor recursief, vereist bij het kopiëren van mappen.
• Voorbeeld: cp -r project project-backup

• rm -r <map> — Verwijdert een map inclusief alle inhoud.
• Uitleg: Wees voorzichtig: ook niet-lege mappen worden permanent verwijderd.
• Voorbeeld: rm -r oud-project

• rmdir <map> — Verwijdert een lege map.
• Uitleg: Werkt alleen als de map leeg is; gebruik rm -r voor niet-lege mappen.
• Voorbeeld: rmdir lege-map

• find <pad> -name "<patroon>" — Zoekt bestanden op naam.
• Uitleg: Zoekt recursief in de opgegeven map.
• Voorbeeld: find /home -name "*.txt"

0.13 Tekst verwerken

• more <bestand> — Bekijk een bestand per pagina.
• Uitleg: Druk op spatie voor de volgende pagina, q om af te sluiten.
• Voorbeeld: more /etc/passwd

• less <bestand> — Bekijk een bestand per pagina (geavanceerder dan more).
• Uitleg: Bladeren voor en achteruit mogelijk; / om te zoeken, q om af te sluiten.
• Voorbeeld: less /etc/passwd

• sort <bestand> — Sorteert regels alfabetisch.
• Uitleg: Handig om uitvoer te ordenen. Gebruik -r voor omgekeerde volgorde.
• Voorbeeld: sort namen.txt

• cut -d<teken> -f<veld> <bestand> — Extraheert een kolom uit een bestand.
• Uitleg: -d geeft het scheidingsteken, -f het veldnummer.
• Voorbeeld: cut -d: -f1 /etc/passwd

• tr <van> <naar> — Vertaalt of vervangt tekens.
• Uitleg: Leest van stdin; gebruik < om vanuit een bestand te lezen.
• Voorbeeld: tr a-z A-Z < bestand.txt

0.14 Geavanceerde redirects

• < — Standaardinput (stdin) omleiden vanuit een bestand.
• Uitleg: Gebruik een bestand als invoer voor een commando.
• Voorbeeld: tr a-z A-Z < bestand.txt

• 2>&1 — Foutmeldingen (stderr) omleiden naar dezelfde plek als stdout.
• Uitleg: Handig om alle uitvoer (inclusief fouten) in één bestand op te slaan.
• Voorbeeld: find /etc -name hosts > uitvoer.txt 2>&1

0.15 Vi-editor uitgebreid

• :q! — Afsluiten zonder opslaan.
• Uitleg: Wijzigingen worden genegeerd. Gebruik in commandomodus.
• Voorbeeld: :q!

• :wq! — Opslaan en afsluiten (forceer).
• Uitleg: Handiger dan :wq bij beschermde bestanden.
• Voorbeeld: :wq!

• dd — Verwijdert (knipt) de huidige regel.
• Uitleg: In commandomodus; gebruik p om te plakken.
• Voorbeeld: dd

• yy — Kopieert de huidige regel.
• Uitleg: In commandomodus; gebruik p om te plakken.
• Voorbeeld: yy

• p — Plakt de geknipt of gekopieerde tekst.
• Uitleg: Plakt onder de huidige cursorpositie.
• Voorbeeld: p

• G — Spring naar het einde van het bestand.
• Uitleg: In commandomodus. Gebruik gg voor het begin.
• Voorbeeld: G

• /zoekwoord — Zoek naar tekst in het bestand.
• Uitleg: Druk n voor de volgende overeenkomst.
• Voorbeeld: /linux

0.16 Scripting uitgebreid

• #!/bin/bash — Shebang: geeft aan welke shell het script uitvoert.
• Uitleg: Altijd de eerste regel van een bash-script.
• Voorbeeld: #!/bin/bash

• chmod +x <script> — Maakt een script uitvoerbaar.
• Uitleg: Nodig voordat je een script kunt starten.
• Voorbeeld: chmod +x mijn-script.sh

• ./<script> — Start een script in de huidige map.
• Uitleg: De ./ verwijst naar de huidige map. Vereist uitvoerrechten.
• Voorbeeld: ./mijn-script.sh

• read -p "<vraag>" <variabele> — Vraagt de gebruiker om invoer.
• Uitleg: Slaat de invoer op in de opgegeven variabele.
• Voorbeeld: read -p "Wat is je naam? " naam

0.17 Gebruikers en groepen beheer

• useradd -m <gebruiker> — Maakt een nieuwe gebruiker aan met homedirectory.
• Uitleg: -m zorgt dat de homedirectory automatisch wordt aangemaakt.
• Voorbeeld: useradd -m Piet

• passwd <gebruiker> — Stelt of wijzigt het wachtwoord van een gebruiker.
• Uitleg: Vereist beheerdersrechten voor andere gebruikers.
• Voorbeeld: passwd Piet

• userdel <gebruiker> — Verwijdert een gebruiker.
• Uitleg: Gebruik -r om ook de homedirectory te verwijderen.
• Voorbeeld: userdel Piet

• groupadd <groep> — Maakt een nieuwe groep aan.
• Uitleg: Groepen worden opgeslagen in /etc/group.
• Voorbeeld: groupadd Sales

• usermod -aG <groep> <gebruiker> — Voegt een gebruiker toe aan een groep.
• Uitleg: -a voegt toe zonder bestaande groepslidmaatschappen te verwijderen.
• Voorbeeld: usermod -aG Sales Piet

• gpasswd -d <gebruiker> <groep> — Verwijdert een gebruiker uit een groep.
• Uitleg: Beheerdersrechten vereist.
• Voorbeeld: gpasswd -d Piet Sales

• groupdel <groep> — Verwijdert een groep.
• Uitleg: De groep mag geen primaire groep van een bestaande gebruiker zijn.
• Voorbeeld: groupdel Sales

• chgrp <groep> <bestand> — Wijzigt de groepseigenaar van een bestand of map.
• Uitleg: Gebruik dit om een groep eigenaar te maken van een bestand.
• Voorbeeld: chgrp Sales /home/gedeeld

0.18 Systeeminformatie

• whoami — Toont de naam van de ingelogde gebruiker.
• Uitleg: Handig als je wilt weten met welk account je werkt.
• Voorbeeld: whoami

• id — Toont gebruiker-ID, groeps-ID en groepslidmaatschappen.
• Uitleg: Handig om rechten van de huidige gebruiker te controleren.
• Voorbeeld: id

• uname -a — Toont systeem- en kernelinformatie.
• Uitleg: Geeft o.a. de kernelversie en architectuur.
• Voorbeeld: uname -a

• who — Toont wie er ingelogd is op het systeem.
• Uitleg: Geeft gebruikersnaam, terminal en inlogtijd.
• Voorbeeld: who

• w — Gedetailleerd overzicht van ingelogde gebruikers en systeembelasting.
• Uitleg: Toont ook systeemuptime en CPU-gebruik per gebruiker.
• Voorbeeld: w

• last — Toont de inloggeschiedenis van het systeem.
• Uitleg: Leest uit /var/log/wtmp.
• Voorbeeld: last

• date — Toont de huidige datum en tijd.
• Uitleg: Kan ook voor tijdstempels in scripts worden gebruikt.
• Voorbeeld: date

0.19 Netwerk

• ifconfig — Toont netwerkinstellingen (IP-adres, interfaces).
• Uitleg: Handig om je IP-adres te achterhalen.
• Voorbeeld: ifconfig

• ping -c4 <host> — Test de netwerkverbinding met een host.
• Uitleg: -c4 stuurt precies 4 pakketten. Zonder -c gebruik je Ctrl+C om te stoppen.
• Voorbeeld: ping -c4 localhost

• dig <domeinnaam> — Voert een DNS-opzoeking uit.
• Uitleg: Zoekt het IP-adres op dat bij een domeinnaam hoort.
• Voorbeeld: dig google.com

• route — Toont de routeringstabel.
• Uitleg: Laat zien hoe netwerkverkeer wordt geleid.
• Voorbeeld: route

0.20 Hardware en opslag

• lscpu — Toont CPU-informatie.
• Uitleg: Geeft details over processortype, kernen en architectuur.
• Voorbeeld: lscpu

• free -m — Toont geheugengebruik in megabytes.
• Uitleg: Toont ook swapgebruik. Gebruik -g voor gigabytes.
• Voorbeeld: free -m

• lsblk — Toont een overzicht van schijven en partities.
• Uitleg: Laat de structuur van schijven en hun aankoppelpunten zien.
• Voorbeeld: lsblk

• sudo fdisk -l — Toont partitietabellen van alle schijven.
• Uitleg: Vereist beheerdersrechten. Gebruik alleen voor informatiedoeleinden.
• Voorbeeld: sudo fdisk -l

• lspci — Toont PCI-apparaten (grafische kaart, netwerkkaart, etc.).
• Uitleg: Handig voor hardware-inventarisatie.
• Voorbeeld: lspci

• lsusb — Toont verbonden USB-apparaten.
• Uitleg: Geeft naam en ID van alle USB-apparaten.
• Voorbeeld: lsusb

0.21 Processen

• ps aux — Toont een volledig overzicht van alle actieve processen.
• Uitleg: a alle gebruikers, u gebruikersnaam tonen, x ook achtergrondprocessen.
• Voorbeeld: ps aux

• top — Live overzicht van processen en systeembelasting.
• Uitleg: Wordt automatisch vernieuwd. Druk q om af te sluiten.
• Voorbeeld: top